Afrekenen met de dieselbacterie

{loadposition custom1}

Wat is de dieselbacterie ?

Er zijn in feite verschillende soorten dieselbacteriën. De meest voorkomende soorten nestelen zich met veel plezier op de grens waar water en diesel op elkaar liggen. Water kan op verschillende manieren in je tank terechtkomen en zodra dat het geval is loop je het risico dat ronddwalende dieselbacteriën je tank binnenkomen en daar hun ding gaan doen. Bacteriën planten zich voort door zichzelf in twee te delen, dus dat betekent dat ze snel in aantal kunnen toenemen.

Wanneer ze eenmaal met genoeg zijn, zal je ze beginnen op te merken doordat je diesel troebel is in plaats van helder lichtgeel. Als de bacterie goed z’n gang gegaan heeft, zal je zelfs bruine smurrie, vlokken of slijmerige draden terugvinden in je diesel, b.v. in je groffilter. Ook kan je het merken als je motor sterker rookt, hapert of terugvalt in toeren (omdat je filters verstoppen). In sommige gevallen zal er ook een rotte-eieren geurtje aan je diesel hangen. Mocht je twijfelen, dan zijn er meetsetjes te koop waarmee je je diesel kan onderzoeken op aanwezigheid van dieselbacteriën.

Hier zie je een voorbeeld van flink besmette diesel. De bacterie zie je hier aangeduid als ‘biomass’ en ‘bacteria sludge’.

foto: http://www.oil-analysis.org/fuel_filtration.html

 

Hoe komt dat beestje dan in je dieseltank terecht ?  

Sommige dieselbacteriën leven tussen de diesel en de lucht in je tank, maar de meeste dus op de laag tussen water en diesel in je tank. De bacteriën zelf zijn aanwezig in de lucht en komen b.v. via de tankontluchting in de tank naar binnen, dus vanaf het moment dat je water in je tank hebt zitten loop je het risico om last te krijgen van dieselbacterie. Bovendien zorgt water in je diesel sowieso voor verminderde smering van je motor, wat zorgt voor meer slijtage, onregelmatiger lopen van je motor en dus ook verminderde prestaties.

Hoe krijg je nu water in je tank, dat kan op verschillende manieren. Dit zijn de meest voorkomende:

– door condens: een tank zit binnen in een boot gemonteerd, ’s nachts in de winter b.v. koelt de tank af, en overdag warmt de tank weer op. Het water dat zich in de lucht in de tank bevindt zet zich dan af (condenseert) tegen de wanden van de tank. Dit water druppelt dan naar beneden en zakt naar de bodem van de tank, onder de diesel. Diesel heeft immers een lager soortelijk gewicht dan water.

– bij een slechte plaatsing van de tankontluchting, b.v. net zo dat er regenwater door naar binnen kan sijpelen, of zo dat acheropkomende golven water in de ontluchting kunnen persen.

– Bij een slechte afsluiting van de diesel-vuldop, waardoor die vuldop regenwater of zeewater doorlaat.

Warm en vochtig weer vinden vinden dieselbacterieën fantastisch om snel te groeien, maar ook tijdens de winter kunnen dieselbacteriën hun gang gaan. 

 

Wat zijn de gevolgen van de dieselbacterie voor je motor ? 

Dieselbacterie in je tank kan gevaarlijk zijn voor de veiligheid op zee. De bacteriën verstoppen immers je filters en dat zorgt op zijn beurt voor een terugvallend toerental of het stilvallen van de motor. En nu net wanneer je ruw weer hebt gehad op het water, wordt de inhoud van je tank flink door elkaar geschud. Daardoor wordt de smurrie van de bacterie losgemaakt van de bodem en van de laag tussen het water en de diesel. Die smurrie wordt dan uitgebreid vermengd met de diesel zelf en dus ook opgezogen, waarna het zich vastzet in de dieselfilters. En dat natuurlijk net wanneer het weer niet zo prettig is en wanneer je de motor echt wel nodig hebt om heelhuids de havenmond door te kunnen varen. 

 Zeilboot die vastgelopen is voor de kust

Foto: www.myballard.com

De dieselbacterie kan bovendien schade veroorzaken aan je dieselfilters (die je dan doorgaans moet vervangen), maar mogelijk ook aan de verstuivers. Ook kan het corrosie veroorzaken van de tank en het kan rubberen onderdelen aantasten (afdichtingsringen, brandstofslangen, etc.). 

 

Is de diesel dan vandaag dan anders dan vroeger ? En wat met biodiesel ?

Ja, de diesel van vandaag is anders dan die van vroeger:

  • Diesel mag tegenwoordig van de overheid minder zwavel bevatten dan vroeger. Zwavel die je verbrandt is immers flink belastend voor het milieu. Maar zwavel heeft wel een smerende werking binnenin je motor en bovendien houden dieselbacteriën niet van zwavel. Brute pech dus.
  • Bovendien wordt er tegenwoordig meer en meer biodiesel toegevoegd aan de diesel. Biodiesel wordt gewonnen uit plantaardige producten en is dus interessant, aangezien de oliereserves op de wereld aan het slinken zijn. Maar biodiesel heeft de eigenschap om water nu net aan te trekken, wat dieselbacteriën op hun beurt dan weer prima vinden. 2 x brute pech dus. 

Biodiesel met bloem

foto: www.renewablepowernews.com

 

Wat kan je eraan doen ?

A. Preventie

Het is essentieel dat je je tank schoon houdt, dat betekent dus:

1. Tank goeie diesel 

{loadposition custom2}De diesel die je in Nederland en België kan krijgen is meestal van prima kwaliteit, maar pas op als je b.v. wat meer naar het zuiden afzakt (b.v. in het Middellandse Zee gebied, Afrika, …). Als je diesel gaat tanken, probeer dan ook een idee te krijgen van hoe de diesel opgeslagen is. Zie je b.v. een grote tank met diesel en vermoed je dat die tank erg weinig wordt gebruikt, dan loop je kans dat de diesel erin besmet is. Bij twijfel kan je altijd eerst een beetje diesel tanken in een aparte jerrycan en daar dan een staal van nemen. Of je kan voor de zekerheid een meetsetje meenemen aan boord.   

 
De volgende 2 punten zijn het allerbelangrijkste wapen om geen last te krijgen van dieselbacterie: 

2. Zorg dat er zo weinig mogelijk water in je tank terecht komt

  • Check of je diesel-vuldop goed toe kan. Check zeker ook het rubberen afdichtingsringetje in de dop !
  • Staat je vuldop misschien op een plek waar zich altijd water verzamelt (b.v. op bepaalde een bepaalde plek in het gangboord). Dan kan een oplossing zijn om de vuldop van plek te veranderen.
  • Hoe zit het met de ontluchtingsopening van de tank ? Probeer je in te beelden wat er gebeurt met je de ontluchtingsopening in verschillende omstandigheden (bij oplopende golven, als je boot over bakboord of stuurboord ligt, in ruw weer, bij golven die langsij oplopen, …). Is het mogelijk dat er zo water door de ontluchtingsopening naar binnen komt ? Is de ontluchtingsopening misschien zo gemonteerd dat regen er gewoon in kan lopen ? Of misschien kan het alleen binnenregenen wanneer je op één oor ligt ? Denk je dat dat de oorzaak is, probeer dan een andere plek te vinden voor de ontluchtingsopening. Soms helpt het ook om een mooie zwanenhals aan te leggen in de leiding van de ontluchtingsopening naar de tank, zo kan regen alvast niet meer naar binnen sijpelen. 
  • Vul je tank altijd helemaal af voordat je de boot lange tijd niet meer gebruikt (voor de winterstop b.v.). Immers: hoe minder plek er bovenaan de tank is waar condens zich op de wanden van de tank kan zetten, hoe beter. 

 

3. Zorg voor manieren om water in je tank op het spoor te komen en af te tappen.  

  • Zorg voor een aftapkraan of een aftapschroef op het laagste punt van je dieseltank. Voor meer informatie: zie Bob’s artikel over dieseltanks.
  • Installeer een groffilter tussen je tank en het fijnfilter, zorg ervoor dat die groffilter een aftappunt heeft op het laagste punt van de filter. Een inspectieglaasje onderaan de filter is zeker ook handig om te kunnen zien of er water in de filter zit (voor meer informatie, zie Bob’s artikel over het brandstofsysteem van je dieselmotor)
  • Tap om de paar vaarbeurten wat diesel af uit de tank en groffilter en check of er water bij zit. Zoja: ga op zoek naar de oorzaak ervan. Wanneer de diesel er troebel of vervuild uitziet weet je uiteraard ook dat er wat aan de hand is. 

 

B. Remedie: als je het eenmaal aan je fiets hebt hangen

{loadposition custom2}Er zijn momenteel allerlei oplossingen op de markt (verschillende soorten toevoegingen voor je diesel, magneten, … ). Het enige dat op dit moment overtuigend zijn effectiviteit heeft bewezen zijn biocides. Biocides zijn chemische middelen die gespecialiseerd zijn in het doden van bacteriën en andere organismen. Men gebruikt b.v. biocides om te ontsmetten in ziekenhuizen. Ook heel wat antifoulings bevatten biocides, die de aangroei op je romp doden.

Er is een veelheid aan biocides beschikbaar op de markt om aan je diesel toe te voegen. Een greep uit de bekendste middelen: Grotamar 71, Acticide CMG, Kathon FP 1.5, …

Bij de keuze van een biocide voor je diesel is het sowieso handig om te kijken naar een biocide waarvan de doeltreffendheid en de milieu-effecten onderzocht zijn. In Nederland houdt het College voor de Toelating van Gewasbeschermingsmiddelen en Biociden zich daarmee bezig. Je vindt op hun website de toegelaten producten (www.ctgb.nl)

De meeste middelen moet je gewoon bij de diesel voegen, nadat je je tank hebt leeggemaakt en uitvoerig hebt schoongemaakt. De bacteriën zetten zich immers vaak vast op de wanden van je tank. Ziedaar het belang van een inspectiegat in je tank: zodat je je tank helemaal met de hand kan schoonmaken als het nodig is. Daarnaast kan je biocides ook preventief gebruiken bij elke tankbeurt. 

Je kan bij wijze van noodoplossing altijd een nieuwe set filters aan boord hebben en een aparte jerrycan met diesel. Als je dan merkt dat je filters erg vervuild zijn door dieselbactie kan je met een noodslang in die jerrycan vaak toch nog heelhuids tot in de haven geraken.  

 

Wil je je eigen dieselbacterie-verhaal delen ? Heb je zelf nog handige tips ? Dat kan hieronder !

 

Vond je dit artikel interessant en wil je meer ? Schrijf je dan hier in op Bob’s nieuwsbrief, en dan krijg je de laatste updates zo in je mailbox.

23 comments… add one
  • Henk Huizinga

    Al die dure middeltjes, prachtig maar een gestudeerd vriendje. met titels op chemie,s gebied zegt doe maar een scheut spiritus bij iedere tankbeurt. Gaat goed bij ervaring.

  • vromans

    😐
    Er zijn bij de meeste merken 2 verschillende kwaliteiten brandstof te koop. Heeft het zin om de duurdere te nemen?

  • Sander

    hallo
    ik ken dit probleem zeer goed door mijn ervaringen in de vrachtwagengarage
    2 grote oorzaken geen zwavel meer in de diesel en de aanwezigheid van van RME ( raapmethylesthers biodiesel)in de diesel
    oplossingen zijn addittieven die zitten in de duurdere diesel al in en een goed filtersysteem en natuurlijk periodieke controle
    de aanwezegheid van mazoutalg en RME is zeer slecht voor common rail motoren , net zo erg als goedkope of rode diesel

    dus tank brandstof van hoge kwaliteit voor commonrail motoren gebruik additieven tegen mazoet alg als de boot lang stil ligt
    jammer genoeg is RME wettelijk verplicht in de diesel min 6% dus hier is helaas niets tegen te doen
    heb je eenmaal last van mazoet alg dan is je tank en brandtofsysteem laten reinigen de beste oplossing ook omdat er dan een coating wordt aangebracht om de bacterie vorming tegen te gaan

  • Bedankt voor de reacties !
    Een opmerking nog ivm het gebruiken van alcohol in je diesel: naar verluidt kan alcohol allerlei niet-metalen elementen in je brandstofsysteem aantasten (rubberen afdichtringen, …), dus voorzichtigheid is geboden. Een voorbeeld hiervan vind je in het volgende document van de hand van dieselproducent Cummins: http://www.environment.gov.au/atmosphere/fuelquality/publications/pubs/cummins-diesohol.pdf –> zie pagina 3
    Performance and Durability Results
    Groetjes !

  • jeroen

    hallo, net geconstateerd dat ik ook last van dieselbac. heb. Ik heb nog een nieuwe tank liggen, dus die ga ik nu monteren. Kan iemand me ook vertellen of ik de oude diesel nu het beste kan wegdoen, of kun je die besmette diesel ook weer schoonkrijgen en gebruiken, en zo ja hoe dan?

    Groet jeroen

    ps wat een top website, staat direct in mijn favo’s

  • [quote name=”jeroen”]hallo, net geconstateerd dat ik ook last van dieselbac. heb. Ik heb nog een nieuwe tank liggen, dus die ga ik nu monteren. Kan iemand me ook vertellen of ik de oude diesel nu het beste kan wegdoen, of kun je die besmette diesel ook weer schoonkrijgen en gebruiken, en zo ja hoe dan?

    Groet jeroen

    ps wat een top website, staat direct in mijn favo’s[/quote]
    Hoi Jeroen,
    Bedankt voor de leuke feedback ! (vergeet je niet in te schrijven op onze nieuwsbrief en fan te worden op Facebook 😉 )

    Ivm je vraag: ik zou het risico niet lopen om de oude diesel te gebruiken. De bacteriën zitten hoogstwaarschijnlijk verspreid doorheen je diesel, zeker als je de diesel gaat opzuigen uit de oude tank en dan in de nieuwe tank gieten. Je zou de diesel kunnen filteren en er zijn middelen om je diesel schoon te maken (speciale middelen of grotere dosissen van de normale biocides geloof ik). Maar mocht de dieselbacterie dan je nieuwe tank alsnog te grazen nemen, dan zit je terug met hetzelfde probleem. Als het nu over een erg grote hoeveelheid gaat zou je het kunnen overwegen om de diesel te hergebruiken, maar als het gaat over 50 liter, zou ik de diesel wegdoen en met schone, nieuwe diesel starten.

    Succes ! laat gerust weten hoe het gelopen is !
    Meindert

  • H.Bos

    in mijn boot is een tweede tank gebouwd. Door de ene als dagtank en de andere als hoofdtank te gebruiken, zit er tussen de eerste en de tweede ook een (water)filter.

    De opvoerpomp van de ene naar de tweede trekt de diesel door zo’n magneet, die de groei van bacterien tegenhoudt. Met de retourleiding heb ik dus eigenlijk een systeem om m’n brandstof te reinigen en de bacteriegroei tegen te gaan.
    Filters met een glazen stulp zijn geweldig! je kunt zien hoeveel water en viezigheid er is. en deze aftappen.

  • Arnold

    Hallo,
    Ik heb een vraag mbt dielselbacterie. Ik vaar in een sloep en heb last van water in mijn kunststof dieseltankje van 42 liter. Dit water komt waarschijnlijk door de ontluchters, dus die ga ik veranderen. Maar nu mijn vraag; ik ga een aftapkraantje aan mijn dieseltank maken maar ik heb geen inspectiedeksel dus kan de tank niet van binnen schoonmaken. Helpen dan andere middeltjes waar mee ik de bacterieen kan doden? Alle advies is welkom. Bedankt alvast voor het meedenken.
    Groeten Arnold

  • [quote name=”Arnold”]Hallo,
    Ik heb een vraag mbt dielselbacterie. Ik vaar in een sloep en heb last van water in mijn kunststof dieseltankje van 42 liter. Dit water komt waarschijnlijk door de ontluchters, dus die ga ik veranderen. Maar nu mijn vraag; ik ga een aftapkraantje aan mijn dieseltank maken maar ik heb geen inspectiedeksel dus kan de tank niet van binnen schoonmaken. Helpen dan andere middeltjes waar mee ik de bacterieen kan doden? Alle advies is welkom. Bedankt alvast voor het meedenken.
    Groeten Arnold[/quote]

    Hoi Arnold. Ik veronderstel dat je, naast water, ook bacterie in je tank hebt ? Er zijn dan een paar mogelijke oplossingen:
    – een inspectiegat maken (groot rond gat maken en daarin een flens maken
    – een aantal biocides dienen ook voor het verwijderen van dieselbacterie. Je kan dit proberen, daarna de aftapkraan installeren en via die aftapkraan checken of je nog bacterie hebt zitten.

    Als je alleen nog maar water in je tank hebt zitten en nog geen bacterie is het zaak om dat aftapkraantje zo snel mogelijk te monteren. Daarbij moet je sowieso de tank leegmaken en dan kan je ‘m gelijk voor de zekerheid goed reinigen met biocide. Wie weet heb je echter geluk en is de bacterie nog niet aan het werk gegaan.

    Succes ! laat gerust weten hoe het nog gelopen is !

    Meindert

  • Wouter

    [quote name=”Henk Huizinga”]Al die dure middeltjes, prachtig maar een gestudeerd vriendje. met titels op chemie,s gebied zegt doe maar een scheut spiritus bij iedere tankbeurt. Gaat goed bij ervaring.[/quote]

    Ik zou er zeker geen spititus bijdoen. Heb dit al vaker gehoord, maar is zeker niet juist. Er zit namelijk een beetje water in spiritus, dus je voegt iets toe aan de diesel wat je eigenlijk juist NIET wilt!

  • Frank

    Beste diesel gebruikers, ik wil u enigzins waarschuwen voor het middel Grotamar( mar71). De ECHA, europeses chemische gevaargoed instelling, heeft de werkzame stof oxazolidine in de grotamar naar klasse 1 kankerverwekkend opgeschaald en ook naar klasse 2 celmutageen( ongeboren kind).
    Weer voorzichtig met het gebruik van Grotamar of mar 71

    Groet
    Frank

  • Bart

    Wij zitten nu met het probleem van bacterieen in de brandstoftank van de boot.

    Daardoor heb ik 2 vragen:
    1. Is er een gedegen manier om de tank inwendig te reinigen zonder deze uit te bouwen? (Genoeg bedrijven gespecialiseerd in industriele tankreiniging.
    2. Hoe kan de boot het beste de winterstalling in? Met volle tank, (bijna) lege tank of halfvol?

    Ik kende het fenomeen al, maar heb het nu voor het eerst zelf meegemaakt. Op z’n zachts gezegd lastig, vergelijkbaar met autopech en je niet naar de vluchtstrook kan.

  • [quote name=”Bart”]Wij zitten nu met het probleem van bacterieen in de brandstoftank van de boot.

    Daardoor heb ik 2 vragen:
    1. Is er een gedegen manier om de tank inwendig te reinigen zonder deze uit te bouwen? (Genoeg bedrijven gespecialiseerd in industriele tankreiniging.
    2. Hoe kan de boot het beste de winterstalling in? Met volle tank, (bijna) lege tank of halfvol?

    Ik kende het fenomeen al, maar heb het nu voor het eerst zelf meegemaakt. Op z’n zachts gezegd lastig, vergelijkbaar met autopech en je niet naar de vluchtstrook kan.[/quote]

    Hoi Bart,

    1. er zijn biocides die je kan gebruiken om de tank te reinigen, maar bij mijn weten is het erg moeilijk om enkel met biocide de tank ook helemaal schoon te krijgen. Je zou een gat kunnen maken in de tank dat je afsluit met een flens (ook handig naar de toekomst toe voor inspectie en schoonmaken). Ik heb geen weet van reinigingsbedrijven die tanks met dieselbacterie erin reinigen. Misschien andere bobbers wel ?

    2. Best je tank zo vol mogelijk doen, dan heb je zo weinig mogelijk kans op condensvorming op de wanden van je tank waar lucht aan kan.

    Succes !
    Meindert

  • Peter

    Beste diesel gebruikers, ik wil u enigzins waarschuwen voor het middel Grotamar( mar71). De ECHA, europeses chemische gevaargoed instelling, heeft de werkzame stof oxazolidine in de grotamar naar klasse 1 kankerverwekken d opgeschaald en ook naar klasse 2 celmutageen( ongeboren kind).
    Weer voorzichtig met het gebruik van Grotamar of mar 71

  • Peter

    Beste Frank,
    Het product grotamar® 71 is door het Nederlandse college voor toelating van gewasbeschermingsmiddelen en biociden (CTGB) beoordeeld op effectiviteit en veiligheid voor gebruiker en milieu. Voor de bestrijding van micro-organismen in (bio)diesel is grotamar® 71 door het CTGB beoordeeld als veilig en effectief. Bij gebruik van grotamar® 71 worden aanwezige micro-organismen zeer effectief afgedood en wordt grotamar® 71 volledig verbrand waarbij alleen H2O, CO2 en NOx wordt gevormd. Dit in tegenstelling tot andere producten met dezelfde doelstelling waarbij stabilisatie zouten neerslaan in de motor en zoutzuurgas wordt gevormd. Het is vooralsnog niet oxazolidine die is ‘opgeschaald’, maar het reactieproduct formaldehyde wat kan ontstaan na afdoding van micro-organismen bij gebruik van grotamar® 71. Het product grotamar® 71 bevat geen vrij formaldehyde. Indien en voor zover er tijdens het gebruik van grotamar® 71 formaldehyde ontstaat, mede dankzij de lage inzetconcentraties waarin grotamar® 71 wordt gebruikt, zijn de concentraties vanuit risico analyse verwaarloosbaar laag. Overigens geldt voor ieder chemisch product: gebruik het product veilig en lees voorafgaand aan het gebruik altijd de gebruiksaanwijzing.
    Met vriendelijke groet,
    Peter

  • N H van Soest

    ik zelf heb een goede ervaring met gotamar71 die ik bij iedere tankbeurt bijvoeg.mijn advies is ook om een bypas toe te passen,wat makkelijk zelf te maken is van 2 filterelementen.

  • Kees

    http://www.georgekniest.nl/pdf/manuals/testpbo.pdf
    Ik vond dit testbericht.
    Ik ben er vrij zeker van dat ik zowel water als bacteriën in mijn dieseltank heb. Als ik het goed begrijp gooi ik er gewoon Gotamar 71 in en als ik straks weer ga varen, verbranden de resten gewoon in de motor ? Volgens de test worden de bacteriën zo klein dat ze door de filters en sproeiers gaan. Klopt dat ???? Of moet ik toch eerst de tank aftappen en de binnenkant met de hand schoonmaken ?

  • alex

    Vraagje aan henk hoeveel spiritus doe je dan bijvoorbeeld op tank 100 liter

  • Google pas va pas tout les optimisations et les runtimes frais et
    tout cela?

  • Les Documents sonores.

  • At last! Someone with real exptreise gives us the answer. Thanks!

  • Sää se ossaaat! 🙂 Ihania nuo myssyt. Nuo puikot ei pysy mun käsissä ollenkaan, nii ehkä aavistuksen kateudesta vihertyen nuita sun tuotoksia aina kattelen.(:

  • Andries koopmans

    Brandspiritus, meestal kortweg spiritus genoemd, is een mengsel van alcohol, water en diverse toevoegingen.
    Brandspiritus bestaat grotendeels uit ethanol. Er is een giftige stof aan toegevoegd (meestal methanol), om de alcohol te denatureren (ongeschikt te maken voor consumptie). Daarnaast bevat het een blauwe kleurstof en een geurstof om de zo behandelde alcohol goed herkenbaar te maken. De samenstelling van brandspiritus is doorgaans: 85% ethanol, 10% water, 3% methanol, 1% aceton en 1% pyridine (een geurstof) plus een blauwe kleurstof.
    Dus met spiritus voeg je ook weer water toe. Er zijn mensen die gewoon benzine toevoegen aan de diesel en dit zou ook de bacterie groei tegen gaan. ?
    Hoe spiritus en benzine werken, ik weet het niet, er zijn veel mensen met een mening , maar of ze deskundig zijn ? Ik heb in mijn dieseltank (300 liter) sinds kort bacterie groei en nog steeds, ook na schoonmaken van de tank en toevoeging van bacteri-cide (Grotamar en
    Acticide CMG) middelen.
    Mijn advies regelmatig tank inspecteren, slijm verwijderen, filters regelmatig vervangen, het water-diesel scheidingsfilter vooral frequent vervangen (dubbelsysteem is wel zeer handig voor dit doel) en maar doorgaan met toevoegen van bactericide middelen. Dus gewoon opletten. Bedenk dat het nooit meer zo wordt als vroeger. De diesel is veranderd van samenstelling, om milieu redenen, maar door de nieuwe samenstelling moeten we weer milieu onvriendelijke maatregelen nemen en dito middelen toevoegen

Leave a Comment

BootCoachBob gebruikt cookies voor een betere surfervaring. Klik op de knop hiernaast om cookies te accepteren. meer informatie

De cookie-instellingen op deze website zijn ingesteld op 'toestaan cookies "om u de beste surfervaring mogelijk te maken. Als u doorgaat met deze website te gebruiken zonder het wijzigen van uw cookie-instellingen of u klikt op "Accepteren" hieronder dan bent u akkoord met deze instellingen.

Sluiten